Een meesterwerk in glas: Atelier Mestdagh restaureert het noordelijk transeptraam van de de Sint-Gummaruskerk in Lier

Wie de Sint-Gummaruskerk in Lier binnenwandelt, kan er niet omheen: het licht dat door de eeuwenoude glasramen valt, kleurt de ruimte met een bijna tijdloze schoonheid. Deze glas-in-loodramen zijn niet zomaar decoratie, ze zijn stille getuigen van bijna vijf eeuwen geschiedenis.

Vandaag schrijft Atelier Mestdagh mee aan een nieuw hoofdstuk in dat verhaal. In samenwerking met onder meer Steenmeijer Architecten, de stad Lier, en Group Monument, hebben we de eer om enkele historische glasramen, waaronder het monumentale noordelijk transeptraam, te mogen restaureren.

Een glas-in-loodraam dat eeuwen overspant

Het Noordelijke transeptraam werd oorspronkelijk ontworpen in 1545, in de Renaissanceperiode, en toegeschreven aan het atelier van Jacob Dirk Vellert, een van de meest gerenommeerde glazeniers van zijn tijd. Door de eeuwen heen werd het glasraam verschillende keren hersteld en aangepast: door Willem Vryman in de 16de eeuw, door het atelier Pluys in de 19de eeuw, en door Gustave Ladon in de 20ste eeuw.

Elke ingreep liet zijn sporen na. Wat we vandaag zien, is niet enkel een kunstwerk met religieuze en symbolische betekenis, maar ook een mozaïek van restauratiegeschiedenissen. Het glas-in-loodraam vertelt zo niet alleen over geloof en kunst, maar ook over zorg en vakmanschap door de eeuwen heen.

Vereeuwigd in glas … wie zie je in het glasraam?

Het noordertranseptraam vertelt niet zomaar Bijbelse verhalen, het is ook een spiegel van adel, familie en geschiedenis. Centraal in dit glasraam staat Elisabeth van Culemborg (1475–1555), gravin van Hoogstraten en kleindochter van Filips de Goede. Je herkent haar aan de verfijnde kleding, haar wapenschild en de verwijzing naar de Bourgondische hofcultuur waarvan ze deel uitmaakte.

Rechts van haar zie je knielend haar beide echtgenoten, Jan van Luxemburg (†1508) en Antoon van Lalaing (1480–1540). Hun aanwezigheid in het glasraam benadrukt het dynastieke netwerk en de machtige banden die Elisabeths leven tekenden.

In de bovenste registers verschijnen haar ouders: Jasper (Gaspar) van Culemborg en Johanna van Bourgondië. Hun portretten, samen met wapenschilden en cartouches, maken van dit raam niet alleen een religieus kunstwerk, maar ook een visuele stamboom die de verbondenheid met het Bourgondische hof beklemtoont.

Het vooronderzoek… een puzzel: een kijkje achter het glas

Voordat een restauratie kan beginnen, is de eerste stap het vooronderzoek. Alle 112 panelen van het transeptraam werden intussen zorgvuldig gedemonteerd en bestudeerd in ons atelier. Op de lichtbak en onder de loep of microscoop leren we elk paneel, elk stuk glas beter kennen. Elk stukje glas, elk loodprofiel en elke penseelstreek van de glasschilder wordt onder de loep genomen en leert ons iets over de geschiedenis van dit boeiende glasraam.

De observaties tijdens de materiaal-technische analyse is een perfecte aanvulling op de informatie die we kennen uit bronnenstudie en de studie van de restauratietekeningen van Gustaf Ladon uit het KADOC. Het is als een puzzel waarbij stukjes geschiedenis stillaan samenkomen en een verhaal vormen. Ons inzicht geven in welke stukken glas nog origineel zijn, welke latere toevoegingen waardevol zijn om te bewaren, hoe het glasraam wijzigde over de eeuwen heen…

Een blik vooruit, restauratie van iconische glas-in-loodramen

Eens de voorstudie is afgerond zal er een behandelingsvoorstel worden geformuleerd met de architecten, erfgoedconsulent, en klant worden besproken. Pas dan zal met de restauratie worden gestart. De restauratie van zo’n iconische ramen is dus is dus een werk van lange adem, maar ook van grote schoonheid. Want elk stukje dat wordt schoongemaakt, verstevigd of hersteld, brengt ons dichter bij het moment waarop het raam opnieuw in volle glorie kan schitteren in de kerk.

Via deze blog nemen we je mee in dat proces. In de komende maanden zullen we inzoomen op specifieke panelen en details, en de verhalen achter de engelen, heiligen en ornamenten van dichtbij belichten.

Zo blijft dit meesterwerk niet enkel een prachtig venster in de Sint-Gummaruskerk, maar ook een levend verhaal dat we samen verder mogen vertellen. Tot de volgende update.

Herontdek ook de eerdere restauraties van Atelier Mestdagh.

Interesse in de realisatie van een glas-in-loodproject? Maak vrijblijvend een afspraak. Atelier Mestdagh werkt op maat van elke opdrachtgever, modern en klassiek.